Het verteringssysteem van de kat

Het verteringssysteem van de kat is volledig aangepast aan haar natuurlijke dieet als obligate carnivoor, oftewel strikte vleeseter. Dit betekent dat het lichaam van de kat gespecialiseerd is in het efficiënt verteren van dierlijke eiwitten en vetten. Aan de anatomie van het spijsverteringskanaal is dit duidelijk te herkennen. Zo heeft de kat een relatief kort darmstelsel in vergelijking met de hond. Dit komt doordat dierlijke voeding gemakkelijker en sneller verteerbaar is dan plantaardig materiaal, waardoor een lange darmpassage niet nodig is. Bij dieren die meer plantaardig eten, zoals honden of herbivoren, is het darmstelsel langer om voldoende tijd te bieden voor de afbraak en fermentatie van vezels. Ook de zeer kleine en weinig ontwikkelde blindedarm (caecum) bij de kat onderstreept dat haar lichaam niet is ingericht op uitgebreide fermentatie van plantaardige voeding.

De vertering begint in de mond

De vertering begint in de mond, ook wel de bekholte genoemd. Hier neemt de kat voedsel op met behulp van haar gebit, dat bestaat uit scherpe snijtanden (incisieven) en hoektanden (canini) om voedsel af te bijten, en kiezen (premolaren en molaren) om het grof te verkleinen. Katten kauwen echter nauwelijks; hun gebit is primair ontworpen voor het grijpen en verscheuren van prooien. Speeksel, geproduceerd door de speekselklieren, maakt het voedsel glad en vergemakkelijkt het doorslikken. In tegenstelling tot omnivoren bevat het speeksel van de kat geen noemenswaardige hoeveelheid amylase, een enzym dat betrokken is bij de afbraak van koolhydraten. De vertering van koolhydraten start daarom pas later in het spijsverteringskanaal.

De slokdarm (oesofagus)

Na het slikken komt het voedsel in de slokdarm (oesofagus). Dit is een gespierde buis die het voedsel door middel van peristaltische bewegingen naar de maag transporteert. Onderaan de slokdarm bevindt zich de onderste slokdarmsfincter (sfincter oesophagi inferior), ook wel de maagmond genoemd. Deze sluitspier opent zich tijdens het slikken en sluit daarna weer om te voorkomen dat zure maaginhoud terugvloeit in de slokdarm.

De maag (gaster of ventriculus)

De maag (gaster of ventriculus) fungeert als opslagplaats en als eerste belangrijke verteringsorgaan. Hier wordt het voedsel gemengd met maagzuur (zoutzuur) en enzymen zoals pepsine, die eiwitten afbreken. De zure omgeving helpt ook bij het doden van bacteriën. Door de mechanische knedende bewegingen van de maag ontstaat een halfvloeibare massa die chymus wordt genoemd. Aan de uitgang van de maag bevindt zich de pylorus, of pylorussfincter. Deze sluitspier reguleert nauwkeurig de doorgang van de chymus naar de dunne darm (intestinum tenue), zodat de vertering gecontroleerd kan verlopen.

De dunne darm (investinum)

De dunne darm is het belangrijkste gebied voor de verdere vertering en opname van voedingsstoffen en bestaat uit drie delen: het duodenum (twaalfvingerige darm), het jejunum (nuchtere darm) en het ileum (kronkeldarm). In het duodenum worden verteringssappen toegevoegd vanuit de alvleesklier (pancreas) en de lever (hepar). De alvleesklier produceert verteringsenzymen zoals lipase voor vetten, amylase voor koolhydraten en proteasen zoals trypsine voor eiwitten. Daarnaast produceert de pancreas bicarbonaat, dat helpt om het zure maaginhoud te neutraliseren. De alvleesklier heeft ook een endocriene functie en produceert hormonen zoals insuline en glucagon, die een belangrijke rol spelen in de regulatie van de bloedsuikerspiegel.

De lever (hepar)

De lever produceert gal, een stof die essentieel is voor de vetvertering. Gal wordt opgeslagen in de galblaas (vesica biliaris) en bij voedselopname afgegeven aan het duodenum. Gal zorgt voor emulgatie van vetten, wat betekent dat grote vetdruppels worden verdeeld in kleinere druppeltjes, zodat enzymen deze beter kunnen afbreken. Naast deze rol in de vertering is de lever betrokken bij de stofwisseling, opslag van vitamines en ontgifting van schadelijke stoffen.

Nuchtere darm en kronkeldarm (jejunum en ileum)

In het jejunum en ileum vindt de opname van voedingsstoffen plaats via de darmwand. Eiwitten worden opgenomen als aminozuren, vetten als vetzuren en glycerol, en koolhydraten als glucose. Ook vitamines, mineralen en water worden hier in het lichaam opgenomen.

Blindedarm (caecum)

Tussen de dunne darm en de dikke darm bevindt zich de blindedarm (caecum). Bij katten is dit een klein en weinig functioneel onderdeel van het spijsverteringsstelsel. Dit weerspiegelt opnieuw dat de kat niet afhankelijk is van fermentatie van vezelrijke voeding, in tegenstelling tot herbivoren en in mindere mate omnivoren.

De dikke darm (intestinum crassum)

De dikke darm (intestinum crassum), ook wel de colon genoemd, ontvangt de onverteerde resten van de voeding. De belangrijkste functie van dit deel van het spijsverteringskanaal is het terugwinnen van water en elektrolyten, waardoor de darminhoud wordt ingedikt tot ontlasting. In de dikke darm bevindt zich ook de darmflora, het microbioom, bestaande uit bacteriën die een beperkte rol spelen bij de fermentatie van vezels en de productie van bepaalde stoffen, zoals vitamine K. Bij katten is deze microbiële activiteit minder uitgebreid dan bij dieren met een meer plantaardig dieet.

De endeldarm (rectum)

De ontlasting wordt vervolgens opgeslagen in de endeldarm (rectum). Wanneer de kat aandrang voelt, ontspannen de anale sluitspieren en wordt de ontlasting via de anus uitgescheiden. Ook hier spelen sluitspieren een belangrijke rol, doordat zij controle geven over het moment van ontlasting. Het gehele spijsverteringskanaal wordt gereguleerd door verschillende sluitspieren, waaronder de onderste slokdarmsfincter en de pylorussfincter. Deze zorgen ervoor dat voedsel in één richting door het lichaam beweegt en dat elk deel van het verteringssysteem de tijd krijgt om zijn specifieke functie uit te voeren. Wanneer het verteringssysteem van de kat in zijn geheel wordt bekeken, wordt duidelijk dat de anatomie en fysiologie volledig zijn afgestemd op een dieet van prooidieren. Het relatief korte darmstelsel, de beperkte fermentatiecapaciteit en de nadruk op eiwit- en vetvertering bevestigen dat de kat een echte vleeseter is. Dit heeft directe gevolgen voor de voeding: katten zijn afhankelijk van voedingsstoffen die van nature in dierlijke producten voorkomen, zoals taurine, arachidonzuur, voorgevormde vitamine A en vitamine B12. Een voeding die hierop aansluit ondersteunt een optimale gezondheid en sluit aan bij de natuurlijke behoeften van de kat.

Hoeveel vocht heeft een kat nodig?

Voldoende vocht is onmisbaar voor de gezondheid van je kat. Het ondersteunt de werking van de nieren en de blaas, en helpt het lichaam om afvalstoffen goed af te voeren.

Als richtlijn geldt:

• 60 ml per kilo lichaamsgewicht per dag → optimale vochtinname
• 30 ml per kilo lichaamsgewicht per dag → minimale vochtinname

Voorbeeld: een kat van 4 kg heeft dus tussen de 120 en 160 ml vocht per dag nodig.

Hoeveel vocht zit er in voeding?

• Brok bevat gemiddeld maar 10% vocht → bijna helemaal droog.
• Natvoer bevat gemiddeld 65–80% vocht, afhankelijk van merk en type.

Het verschil is groot: een kat die alleen brok eet, krijgt via voeding nauwelijks vocht binnen, terwijl 100 g natvoer al snel 7–8 keer zoveel vocht oplevert.

Waarom drinken katten niet genoeg uit hun waterbak?

Veel katteneigenaren zeggen: Mijn kat drinkt heel vaak, dus dat komt wel goed.” Maar de werkelijkheid is dat een kat van nature een zwak dorstgevoel heeft. Katten zijn geëvolueerd als woestijndieren en halen hun vocht vooral uit voeding (een prooidier bestaat voor zo’n 70% uit vocht).Daarom drinken katten meestal niet genoeg uit een bak water om hun volledige vochtbehoefte te dekken. Zelfs als een kat regelmatig bij de waterbak zit, haalt hij vaak lang niet genoeg binnen om te compenseren voor het vochttekort van droge brokvoeding. Dit kan op de lange termijn bijdragen aan gezondheidsproblemen zoals blaasgruis, urineweginfecties of nierproblemen.

Wat kun jij doen?

Wil je weten of jouw kat voldoende vocht binnenkrijgt, en hoe je dit eenvoudig kunt verbeteren? Tijdens een persoonlijk voedingsconsult bereken ik de exacte vochtbehoefte van jouw kat en geef ik praktische tips die passen bij jullie situatie. Zo help je je kat op een gezonde en katvriendelijke manier aan voldoende vocht.

Wat zijn dierlijke bijproducten in kattenvoeding?   
Voor ons mensen klinken deze onderdelen misschien minder smakelijk, maar voor katten zijn ze juist van grote waarde. Katten zijn namelijk strikte carnivoren en hebben voedingsstoffen nodig die vooral in deze onderdelen te vinden zijn.

Voedingswaarde voor katten.  
Dierlijke bijproducten leveren veel essentiële voedingsstoffen

• Taurine → vooral aanwezig in hart, onmisbaar voor hart, ogen en zenuwstelsel
• Vitamine A → hoog in lever, belangrijk voor het immuunsysteem en de huid
• Ijzer en andere mineralen → uit bloed en organen, nodig voor zuurstoftransport en energie
• Calcium en fosfor → afkomstig uit botten en kraakbeen, belangrijk voor botten en tanden
• Vetten → energiebron en essentieel voor opname van vetoplosbare vitaminen

Een voeding die alleen spiervlees bevat, zou dus onvolwaardig zijn. De combinatie van vlees met organen en botten zorgt voor een natuurlijk compleet dieet dat beter aansluit bij de voedingsbehoeften van de kat.

Niet hetzelfde als afval  
Een veelvoorkomend misverstand is dat dierlijke bijproducten zouden bestaan uit “afval” dat niet geschikt is voor consumptie. Dat klopt niet. Binnen de Europese wetgeving mag alleen categorie 3-materiaal worden gebruikt in diervoeding. Dit zijn onderdelen afkomstig van dieren die geschikt zijn bevonden voor menselijke consumptie, maar waarvan bepaalde delen (zoals hart, long of uier) niet of nauwelijks door mensen worden gegeten.

Open en gesloten declaratie

• Open declaratie
  Hierbij benoemt de fabrikant precies welke onderdelen zijn gebruikt, bijvoorbeeld kippenhart, runderlever, rundernier. Dit geeft duidelijkheid over de samenstelling.
• Gesloten declaratie
  Er staat alleen een algemene term, zoals “vlees en dierlijke bijproducten”. Je weet dan niet welke organen of delen zijn verwerkt, of van welk dier ze afkomstig zijn. Dit maakt het lastiger om de kwaliteit te beoordelen.

Wat betekent dit voor jou als katteneigenaar?

• Dierlijke bijproducten zijn niet slecht – ze bevatten juist belangrijke voedingsstoffen voor je kat.
• Het is vooral belangrijk om te letten op de kwaliteit en specificatie van de gebruikte bijproducten.
• Hoe meer duidelijkheid er op het etiket staat, hoe beter je kunt inschatten wat je kat werkelijk binnenkrijgt.

Samengevat:

Dierlijke bijproducten in kattenvoeding zijn voedzame onderdelen van een dier, zoals hart, lever, long, nier, uier, botten en bloed. Ze zijn rijk aan essentiële voedingsstoffen die katten nodig hebben en vormen daarom een waardevol onderdeel van goed kattenvoer. De kwaliteit verschilt per merk, dus let vooral op hoe open en transparant de fabrikant is over de herkomst van de ingrediënten.

Koolhydraten zijn voedingsstoffen die bestaan uit suikers, zetmeel en voedingsvezels. In kattenvoer komen koolhydraten meestal uit plantaardige ingrediënten zoals granen (rijst, maïs, tarwe), aardappel, erwten of tapioca.

Waarom zitten er koolhydraten in kattenvoer?

Hoewel de kat van nature een carnivoor (vleeseter) is en weinig behoefte heeft aan koolhydraten, worden ze vaak toegevoegd aan voeding om verschillende redenen:

• Technologisch: zetmeel is nodig om brokken te persen en stevig te maken.
• Energiebron: koolhydraten leveren energie, al gebruikt de kat liever eiwitten en vetten.
• Goedkopere grondstof: granen en zetmeel zijn vaak goedkoper dan vlees.
• Vezels: sommige koolhydraten (zoals cichoreiwortel of bietenpulp) worden toegevoegd als voedingsvezel voor een betere spijsvertering.

Hoe verteren katten koolhydraten?

Katten hebben een beperkte capaciteit om koolhydraten te verteren en om te zetten in energie.

• Ze maken weinig amylase aan (het enzym dat zetmeel afbreekt).
• Kleine hoeveelheden koolhydraten kunnen ze prima verwerken.
• Grote hoeveelheden zijn onnatuurlijk en kunnen leiden tot overgewicht of spijsverteringsproblemen.

Waarop letten bij kattenvoer?

✔️ Natvoer bevat van nature minder koolhydraten dan brok en sluit beter aan bij de natuurlijke behoefte van de kat.

✔️ In graanvrije brokken worden vaak andere zetmeelbronnen gebruikt (bijv. aardappel of erwten), dus “graanvrij” betekent niet automatisch koolhydraatvrij.

✔️ Voor katten met diabetes of overgewicht is een lager koolhydraatgehalte vaak gunstig.

Wat zijn aflatoxines?

Aflatoxines zijn mycotoxinen (gifstoffen) die worden geproduceerd door de schimmels Aspergillus flavus en Aspergillus parasiticus. Deze schimmels groeien vooral op granen, mais, rijst, pinda’s en noten die onder warme en vochtige omstandigheden worden opgeslagen.

Waarom zijn ze gevaarlijk voor katten?

Katten zijn extreem gevoelig voor aflatoxines omdat hun lever moeite heeft met het ontgiften van deze stoffen.

• Acute vergiftiging (aflatoxicose): kan binnen korte tijd leiden tot braken, diarree, sloomheid, geelzucht, inwendige bloedingen en zelfs overlijden.
• Chronische blootstelling: kan leverbeschadiging veroorzaken, de weerstand verzwakken en het risico op leverkanker vergroten.

Hoe komen aflatoxines in kattenvoer terecht?

• Door besmette grondstoffen, vooral mais en granen.
• Vooral in droogvoer (brokken), omdat zetmeel nodig is voor de vorming van brokken.
• In rauw vleesvoeding is het risico veel kleiner, tenzij er plantaardige toevoegingen zoals rijst of erwten in zitten.

Wetgeving en controle

• In de EU geldt een strenge limiet: maximaal 0,02 mg/kg aflatoxine B1 in complete diervoeding.
• De NVWA controleert regelmatig voeders en grondstoffen.
• Fabrikanten moeten zelf testen en voldoen aan HACCP- en GMP+-normen.

Recalls en praktijkvoorbeelden

De afgelopen jaren zijn er wereldwijd meerdere recalls geweest van honden en kattenbrokken door aflatoxinevergiftiging.

• In 2020/2021 werden in de VS honderden honden ziek of overleden na consumptie van besmet voer met extreem hoge aflatoxineniveaus.
• In Nederland en Europa worden partijen voer regelmatig afgekeurd bij import wanneer de waarden te hoog zijn.

Wat kun je als eigenaar doen?

✔️ Bewaar kattenvoer altijd koel, droog en afgesloten.

✔️ Let op de houdbaarheidsdatum en koop geen oude of muffe zakken.

✔️ Kies voor betrouwbare merken die hun kwaliteit en testresultaten transparant maken.

✔️ Overweeg voeding met minder of geen granen, omdat dit het risico verkleint.

Rauw eigeel kan een waardevolle aanvulling zijn op het dieet van een kat, mits het op de juiste manier en in de juiste hoeveelheid wordt gegeven. Het zit boordevol essentiële voedingsstoffen die bijdragen aan een gezonde huid, vacht en stofwisseling.

Voedingswaarde van eigeel

Eigeel is het meest voedzame deel van het ei. Het bevat bijna alle vitamines, mineralen en vetten die nodig zijn om een kuiken te laten groeien — en dat maakt het ook bijzonder voedzaam voor katten.

Belangrijke voedingsstoffen en hun werking:

• Vitamine A, D, E en K: vetoplosbare vitamines die belangrijk zijn voor huid, vacht, ogen en afweer.
• B-vitamines (B2, B5, B7, B12, foliumzuur): ondersteunen energiehuishouding, zenuwstelsel en stofwisseling.
• Taurine (kleine hoeveelheid): ondersteunt hart en ogen.
• Choline: bevordert leverfunctie en vetstofwisseling.
• Gezonde vetten (omega-3 en -6): dragen bij aan een glanzende vacht en gezonde huid.
• Lecithine: helpt vetten beter te verteren en ondersteunt de lever.
• IJzer, zink en selenium: belangrijk voor bloedvorming en weerstand.

Alleen het eigeel, niet het eiwit
Het eiwit (het witte deel) bevat avidine, een stof die biotine (vitamine B7) bindt. Wanneer katten regelmatig rauw eiwit krijgen, kan dit leiden tot een tekort aan biotine met een doffe vacht of huidproblemen als gevolg.

Daarom geldt: alleen het eigeel is veilig en gezond om rauw te geven.

 Hoe vaak mag het?

• Eén rauw eigeel per week is voldoende voor een volwassen kat.
• Het kan los worden gegeven, door vers vlees gemengd of over natvoer verdeeld.
• Kies bij voorkeur voor biologische of scharrel-eieren.

 Wanneer liever niet

• Bij katten met pancreasproblemen of vetintolerantie (zoals bij pancreatitis of leveraandoeningen) liever niet, vanwege het vetgehalte.
• Gebruik altijd verse eieren en geef geen eigeel dat al langere tijd openstaat of gemengd is geweest met rauw eiwit.

Lees mijn blog over struviet (blaasgruis), oxalaatstenen en blaasontsteking bij katten.

de blog lees je Hier